Een 7e dag

7e DagRedenen voor het vieren van dag 7

In het Nieuwe Start-programma is “Rust” één van de acht genezers door de Schepper in zijn wijsheid aan de mensen geschonken. Zoals Jezus het stelde is de sabbat voor de mens. Wij hebben rust nodig – vrede, en zullen die vinden in gemeenschap met God – niet in de wereld. Mensen die het dààr verwachten, krijgen van God te horen “Nooit zullen zij tot mijn rust ingaan”.  Kijk naar de wereld, hoe die zich gejaagd voortbeweegt en schijnt te vergeten dat haar bestaan geen eeuwigheidswaarde heeft… maar God gaf ons een dag om Hem te gedenken, om gemeenschap te hebben met Hem, een geheiligde dag, een dag waarop Zijn zegen rust, een dag om Hem als Schepper en Heer te eren, om ons te verwonderen over de grote werken van Zijn hand en om Hem te eren en te danken in gemeenschap met broeders en zusters, als getuigenis voor de wereld.  

Een Chinees spreekwoord zegt, ‘wat ik HOOR vergeet ik, wat ik OPSCHRIJF onthoud ik en wat ik DOE begrijp ik.’ 
Bovenstaand spreekwoord is zeker van toepassing op het vieren van Gods Sabbat – de bijbelse rustdag op dag 7. Het DOEN heeft mij gaandeweg meer kennis gegeven over het WAAROM. Graag deel ik deze kennis met u. U zult het alleen echt BEGRIJPEN, indien u het ook 
DOET! (Het woord in hoofdletters geeft de desbetreffende reden aan. Bovendien staan ze zoveel mogelijk bij ‘hun getal’. God bij 1, Jezus bij 2, en ‘omdat de sabbat heilig is’ bij 3 – vanwege de heilige Geest en het 4e gebod natuurlijk bij 4).

Reden 1 : Ik vier sabbat omdat GOD het wil
Op talrijke plaatsen in de Bijbel gebiedt God de mens sabbat te vieren. Voor Adam, de Jood, de Israëliet, Gods gemeente, de hele Bijbel door, is er en blijft er, een rustgebod voor de zevende dag. Géén enkele andere dag wordt door God geboden. In een vijftiental verzen spreekt GOD over MIJN sabbatten : Ieder zal voor zijn moeder en zijn vader ontzag hebben en MIJN sabbatten houden: Ik ben de Here, uw God (Lev 19:3). MIJN sabbatten zult gij houden en voor mijn heiligdom eerbied hebben: Ik ben de Here. (Lev 19:30)
Reden 2 : Ik vier sabbat, omdat ik het voorbeeld van JEZUS wil volgen
Het Oude Testament zegt dat JHWH de Eerste is en de Laatste. Het Nieuwe Testament stelt dat Jezus de Eerste en de Laatste is, het Begin en het Einde, de Alfa en de Omega. Zijn gehele leven is mij tot VOORBEELD en Hij hield Zijn gehele leven sabbat. Het was Zijn gewoonte. Christus gaf als de scheppende Logos, de sabbat aan de eerste Adam. Hij hield de sabbat als laatste Adam zelf en gaf daarmee het voorbeeld voor christenen, voor zijn volgelingen.
En HIJ kwam te Nazaret, waar HIJ opgevoed was, en HIJ [JEZUS] ging VOLGENS ZIJN GEWOONTE op de sabbatdag naar de synagoge en stond op om voor te lezen (Luk 4:16).
En HIJ daalde af naar Kafarnaüm, een stad in Galilea, en HIJ [JEZUS] leerde hen GEREGELD op de sabbat (Luk 4:31).
Reden 3 : Ik vier sabbat, omdat de sabbatdag, de zevende dag, HEILIG is
Na de zes scheppingsdagen HEILIGDE God de zevende dag door op die dag te rusten en door die dag apart te zetten. Alleen God (en geen ander) kan iets HEILIG of onheilig verklaren. God riep uit de brandende braambos Mozes toe zijn sandalen af te doen, daar de grond door Zijn aanwezigheid HEILIG was. Mozes gehoorzaamde. Nergens in de schrift annuleert God de sabbatdag en in geen enkel bijbelvers heiligt Hij een andere dag in plaats van de sabbatdag.
Toen zeide hij tot hen: Dit is wat de Here gezegd heeft: een rustdag, een HEILIGE sabbat is het morgen voor de Here; … (Exodus 16:23).
Ook hebt Gij hen uw HEILIGE sabbat doen kennen en hun geboden, inzettingen en een wet gegeven door de dienst van uw knecht Mozes (Neh 9:14).
Reden 4 : Ik vier sabbat, omdat dat het 4e GEBOD der tien geboden is
God vond de sabbatdag dusdanig belangrijk dat Hij het rusten op de 7e dag tot een deel van Zijn Tien Geboden maakte. In het VIERDE GEBOD vraagt God ons de 7e dag te heiligen. Het bloed van Jezus Christus geeft ons niet het recht om willens en wetens Gods heilige Tien Geboden te overtreden. Paulus stelt heel duidelijk dat wie één van de Tien Geboden overtreedt, alle Tien Geboden overtreedt. Wie de sabbat van de 7e dag niet viert, overtreedt niet alleen het 4e gebod, maar ook de andere 9 geboden. Hij stelt God niet op de eerste plaats (1e gebod); hij luistert niet naar zijn hemelse Vader (5e gebod); hij steelt tijd die aan God toebehoort (8e gebod); hij onderwijst door zijn voorbeeld de verkeerde dag (9e gebod); hij gebruikt Gods naam ijdel door ten aanzien van de sabbat NIET te (willen) DOEN wat God zegt (3e gebod).
GEDENK de sabbatdag, dat gij die heiligt; (Ex 20:8).ONDERHOUD de sabbatdag, dat gij die heiligt, zoals de Here, uw God, u geboden heeft (Dt 5:12).
Reden 5 : Ik vier sabbat, om te gedenken dat God alles GEMAAKT heeft
Niet door evolutie, maar door Gods hand is al het zichtbare geworden en door Zijn spreken is al het leven ontstaan. Dit vond God zo belangrijk, dat Hij hier een wekelijkse feestdag voor regelde. Door de sabbatdag erken ik God als SCHEPPER, als degene Die mij het fysieke leven heeft geschonken. Daarom gaat het sabbatsgebod 2500 jaar aan het Sinaï Verbond van God met Israël, vooraf. Daarom is er ook een sabbatsviering voor iedereen, omdat elk mens zijn oorsprong tot die SCHEPPINGSWEEK kan terug leiden. Een ieder van ons kent de eerste 10 geslachten van zijn stamboom: 1. Adam … 10. Noach.
Want in zes dagen heeft de Here de hemel en de aarde GEMAAKT, de zee en al wat daarin is, en Hij rustte op de zevende dag; daarom zegende de Here de sabbatdag en heiligde die (Ex 20:11).
Toen God op de zevende dag het werk voltooid had, dat Hij GEMAAKT had, rustte Hij op de zevende dag van al het werk, dat Hij GEMAAKT had. En God zegende de zevende dag en heiligde die, omdat Hij daarop gerust heeft van al het werk, dat God SCHEPPENDE tot stand had gebracht. (Gen 2:2-3).
Reden 6 : Ik vier sabbat, omdat de sabbat gemaakt is voor de MENS
Er is geen sabbatdag voor dieren. En geestelijke wezens als God, cherubs en engelen hebben geen rust nodig en bestonden reeds vóór de fysieke schepping. God rekent de dagen van zonsondergang tot de volgende zonsondergang. Er zijn planeten waar de dag van die planeet, jaren duurt. Alleen op aarde werd de afgelopen 6000 jaar elke 6 dagen gevolgd door een rustdag van 24 uur – ingesteld voor de mens. Vandaar dat God de sabbat ook voor mij heeft gemaakt.
En Hij zeide tot hen: De sabbat is gemaakt OM DE MENS, en niet de mens om de sabbat. (Mk 2:27)
Reden 7 : Ik vier sabbat, omdat God op de ZEVENDE DAG rustte, om Zijn voorbeeld te volgen en zelf te rusten van zes dagen werken
God is mijn Vader en Zijn voorbeeld wil ik volgen. God rustte noch op de EERSTE, noch op de ZESDE dag. Hij had alles op één dag, in één uur in een oogwenk kunnen scheppen – zonder daarna te rusten. God deed zo ‘lang’ over de schepping (wel zes dagen!) – en rustte voorts één dag, DE ZEVENDE DAG, terwijl Hij niet moe was, louter en alleen tot voorbeeld voor de mens.
Toen … rustte Hij op de ZEVENDE DAG van al het werk, dat Hij gemaakt had (Gen 2:2). Toen rustte het volk op de ZEVENDE DAG (Ex 16:30).
… en Hij rustte op de ZEVENDE DAG; … (Ex 20:11).
Want Hij heeft ergens van de ZEVENDE DAG aldus gesproken: En God rustte op de ZEVENDE DAG van al zijn werken; (Heb 4:4)
Reden 8 : Ik vier sabbat, omdat het een FEESTDAG des Heren is
Als men de Tien Geboden (Ex 20) vergelijkt met de feesttijden des Heren (Lev 23), dan blijkt hoe belangrijk de sabbat is. De andere negen geboden zijn geen feesttijden des Heren, alleen de sabbat, het vierde gebod, is dat wel. Andersom behoort geen enkel feest tot de Tien Geboden, behalve de sabbat.
De Here sprak tot Mozes: Spreek tot de Israëlieten en zeg tot hen: De feesttijden des Heren, die gij zult uitroepen als heilige samenkomstenzijn MIJN FEESTTIJDEN. Zes dagen mag arbeid verricht worden, maar op de zevende dag zal er een volkomen sabbat zijn: een heilige samenkomst; generlei arbeid zult gij verrichten, het is een sabbat voor de Here in al uw woonplaatsen (Lev 23:1-3).
Reden 9: Ik vier sabbat, omdat ik verantwoordelijk ben voor de aan mij gegeven KENNIS
Niet alle situaties zijn hetzelfde. Bij Horeb openbaarde God de sabbat speciaal aan Israël, en niet aan Egypte of Assur. Omdat Israël de sabbat en andere kennis verwierp, verwierp God Israël. Zoals fysiek Israël kennis verwierp, kan ook de ‘geestelijke Israëliet,’ lid van Gods Gemeente, kennis verwerpen en verworpen worden door God. De één heeft één, de ander twee en een derde vijf talenten ontvangen in ‘geestelijke kennis.’ Echter een ieder blijve getrouw aan de hem toevertrouwde kennis.
Mijn volk gaat te gronde door het gebrek aan kennis. Omdat gij KENNIS verworpen hebt, verwerp Ik u, … (Hosea 4:6).

Reden 10 : Ik vier sabbat, als VOORBEELD aan mijn KINDEREN 
Het sabbatsgebod gebiedt de ouders hun kinderen te leren om de sabbat te vieren, om op die dag te rusten. De 10e reden voor mijn kinderen om sabbat te vieren, is om op die wijze gehoorzaam te zijn aan het vijfde gebod. Mijn 10e reden is de voorbeeldfunctie. Zoals God na zes scheppingsdagen het voorbeeld aan Adam en Eva – zijn kinderen – gaf, zo ook behoor ik het voorbeeld te geven aan mijn kinderen.
…, maar de zevende dag is de sabbat van de Here, uw God; dan zult gij geen werk doen, gij NOCH UW ZOON, NOCH UW DOCHTER, … (Ex 20:10).
Reden 11 : Ik vier sabbat, omdat ik God wil liefhebben met GEHEEL MIJN VERSTAND
De Bijbel leert God te dienen met ons gehele verstand. Door te lezen, door mijn verstand te gebruiken, kan ik zo’n dertig bijbelse redenen vinden om de sabbat te vieren. Wie de sabbat van de zevende dag niet viert, kan onmogelijk God met zijn GEHELE verstand dienen. Als men de Bijbel aan honderd taalgeleerden kon geven, die nog nooit van Jodendom, Christendom en Islam gehoord hadden en zou vragen: wat is de heilige rustdag van dit Boek? Dan zou niemand op grond van de tekst tot een andere dag komen, dan de zevende dag.
Hij [Jezus] zeide tot hem: Gij zult de Here, uw God, liefhebben met geheel uw hart en met geheel uw ziel èn met GEHEEL UW VERSTAND (Mt 22:37).
Reden 12 : Ik vier sabbat, omdat het een beeld is van het Koninkrijk Gods
De sabbat is niet ‘slechts’ een schaduw, een symbool, van het komende Messiaanse Vrederijk, maar verbeeldt ook de rust van ‘zonde’. De sabbat is een symbool van Eeuwig Leven in het KONINKRIJK GODS!
ER BLIJFT DUS EEN SABBATSRUST [sabbatismos in het Grieks] VOOR HET VOLK VAN GOD. Want wie tot zijn rust is ingegaan, is ook zelf tot rust gekomen van zijn werken, evenals God van de zijne. Laten wij er dus ernst mede maken om tot DIE RUST IN TE GAAN, … (Heb 4:9-11).
Reden 13 : Ik vier sabbat, omdat God de zevende dag GEZEGEND heeft
Er rust een VLOEK op het verbreken van Gods sabbat en er rust een ZEGEN op het vieren van Gods sabbat. Omdat God de sabbat ZEGENDE is het volgen van Gods voorbeeld hierin ook tot zegen. Zelfs indien het lijden en vervolging meebrengt. 
En God ZEGENDE de zevende dag en heiligde die, omdat Hij daarop gerust heeft … (Gen 2:3). … en Hij rustte op de zevende dag; daarom ZEGENDE de Here de sabbatdag en heiligde die. (Ex 20:11). Hebben ook uw vaderen niet zo gedaan en heeft onze God niet daarom al deze rampspoed over ons en over deze stad gebracht? Zult gij nu nog heviger TOORNGLOED OVER Israël brengen door de sabbat te ONTHEILIGEN? (Neh 13:18).
Reden 14 : Ik vier sabbat, omdat mijn BIJBELSE VOORBEELDEN, zoals Abraham, David en Jezus sabbat vierden
DE BIJBEL is voor ons opgeschreven TEN VOORBEELD. Wij worden geacht van de fouten en ook van de goede voorbeelden van de `helden’ van de Bijbel te leren. Het goede voorbeeld was sabbatsviering en het slechte voorbeeld was sabbatsschennis. Van ABRAHAM staat dat hij GODS WETTEN en INZETTINGEN in acht nam; hij zal wellicht sabbat gevierd hebben. ABRAHAM leefde zo’n 400 jaar vóór de instelling van het ‘oude’ verbond op de berg Sinaï. En dat geeft aan hoe Gods geboden van alle tijden zijn, zelfs van vóór de Sinaï. Hierbij zij opgemerkt dat God de sabbat via het manna aan Israël openbaarde (Ex 16), vóórdat ze bij de berg Sinaï (Ex 20) aankwamen. God gaf de sabbat weer aan Israël – als slaven waren ze die kwijtgeraakt – alvorens Hij het verbond met hen sloot bij de Sinaï.
DEZE GEBEURTENISSEN ZIJN ONS TEN VOORBEELD GESCHIED, opdat wij geen lust tot het kwade [wetsovertreding is het kwade (1 Joh 3:4)] zouden hebben, zoals zij die hadden (1 Kor 10:6).
Dit is hun overkomen TOT EEN VOORBEELD (voor ons) en het is opgetekend ter WAARSCHUWING voor ons, over wie het einde der eeuwen gekomen is (1 Kor 10:11).
Daarom dat ABRAHAM
[1] Mijn STEM gehoorzaam geweest is, en heeft onderhouden
[2] Mijn BEVEL,
[3] Mijn GEBODEN,
[4] Mijn INZETTINGEN en
[5] Mijn WETTEN. (Gen 26:5, SVV). [430 jaar voor Sinaï]. 
Reden 15 : Ik vier sabbat, omdat héél GODS WOORD WAAR is
Meestal is het zo dat de mens zich niet wil laten corrigeren door de Bijbel, in het voor hem persoonlijk relevante schriftgedeelte. Zou ik dan de sabbat naast mij neer leggen omdat het mij niet uitkomt; terwijl de Bijbel van A tot Z de sabbat onderwijst? Kwam Gods gebod Isaak te doden Abraham dan uit?
Héél uw WOORD is de WAARHEID, al uw rechtvaardige verordeningen zijn voor eeuwig (Psalm 119:160).
Reden 16 : Ik vier sabbat, om op de sabbat GOED TE kunnen DOEN
Jezus vierde geen andere dag in plaats van de zevende dag. Geregeld ging Hij op de sabbat naar de synagoge om de mensen op die dag te onderwijzen. Zoals Hijzelf op die dag onderwezen was in Zijn jeugd. Wel lag Hij overhoop met de Farizeeën en de schriftgeleerden betreffende de verstikkende bepalingen die men rond Zijn Feestdag had ingesteld (Lev 23). Door tal van genezingen toonde Hij dat het geoorloofd is `goed te doen’ op de sabbat. Het is belangrijk zorg te hebben voor zieken, weduwen, wezen en alleenstaanden. Ook al hoeft de sabbat geen goede doelen dag te worden, het blijft een mooie gelegenheid om goed te doen.
En Hij zei tot hen: Is het geoorloofd OP DE SABBAT GOED TE DOEN of kwaad te doen, een leven te redden of te doden? Maar zij zwegen stil (Markus 3:4). En Jezus sprak … Ik leg u de vraag voor, of het geoorloofd is op de sabbat GOED TE DOEN .. (Luk 6:9).
Reden 17 : Ik vier sabbat, omdat God van mij vraagt ALLES voor Hem OP TE GEVEN
Het eerste gebod van de Tien Geboden zegt in feite, dat niets tussen ons en God in mag komen. Wij moeten onze naaste liefhebben als onszelf, maar niet zo met God – Hem moeten wij méér liefhebben dan onszelf. Van de rijke jongeling vroeg Christus ALLES te verkopen om Hem te volgen, daar Hij wist hoe hij aan zijn goederen hing. Van de meeste christenen vraagt God dit offer niet, maar wel dat ze Zijn geboden onderhouden. Zoals Jezus Christus de geboden van Zijn Vader hield, inclusief het vierde gebod.
… Nog één ding komt gij tekort: verkoop ALLES wat gij bezit, en verdeel het onder de armen, en gij zult een schat hebben in de hemelen, en kom hier, volg Mij (Luk 18:22). En Petrus zei: Zie, WIJ HEBBEN HET ONZE PRIJSGEGEVEN en zijn U gevolgd (Luk 18:28).
Reden 18 : Ik vier sabbat, om te mogen LEVEN en om NIET TE STERVEN
Niet elke overtreding van de Tien Geboden moest met de dood bestraft worden. Als men stal, dan behoorde men de gestolen goederen te vergoeden. Op het schenden van de sabbat stond de DOODSTRAF. Dat geeft het belang wel aan.
Gij zult de sabbat onderhouden, want deze is iets heiligs voor u; wie hem ontheiligt, ZAL ZEKER TER DOOD GEBRACHT WORDEN, want ieder die daarop werk verricht, zal UITGEROEID worden uit het midden van zijn volksgenoten (Exodus 31:14).
Zes dagen zal werk verricht worden, maar op de zevende dag zal het voor u een heilige tijd zijn, een volledige sabbat voor de Here; ieder, die daarop werk verricht, zal TER DOOD gebracht worden (Exodus 35:2).
Reden 19 : Ik vier sabbat, om DANKBAAR te zijn voor GODS GAVEN
De SABBAT is een GAVE van God aan de MENS. Het is een goede gift, zonder enig gebrek. Wij moeten voor AL Gods gaven dankbaar zijn.
LATEN WIJ DERHALVE … DANKBAAR ZIJN … (Heb 12:28). … EN WEEST DANKBAAR (Col 3:15).
Reden 20 : Ik vier sabbat, om over GOD te LEREN
Als men met werken en hobby’s stopt om zich op het geestelijke te richten, zal men in staat zijn, om OVER GOD TE LEREN. De synagoge, de sjoel, is traditioneel een plek waar geleerd wordt. Ook thuis, in het rusten, in het overpeinzen en Bijbel lezen kan men veel over God leren. Jezus gaf ons ook het voorbeeld van LEREN en ONDERWIJZEN op de sabbat.
En hij daalde af naar Kafarnaüm, een stad in Galilea, en Hij LEERDE HEN geregeld op de sabbat (Luk 4:31).
En toen de sabbat aangebroken was, begon Hij te LEREN in de synagoge. … (Markus 6:2).
En zij kwamen te Kafarnaüm en terstond op de sabbat ging Hij naar de synagoge 
en LEERDE(Mk 1:21).
Reden 21 : Ik vier sabbat, omdat de rust en vrede van de sabbat, het 1000-jarig VREDERIJK van God uitbeeldt
Gods wekelijkse sabbat beeldt het duizendjarig Vrederijk van God uit (Opb 20). Want één dag is als 1000 jaar en 1000 jaar als één dag (Ps 90:4; 2 Pe 3:8). Zes dagen van werk worden gevolgd door de zevende dag van rust; zes millennia van oorlog zullen gevolgd worden door het zevende millennium van vrede, sjabbat sjalom! De sabbat is (nog steeds) een schaduw (Col 2:16-17!), een symbool, een zinnebeeld, van dat komende millennium van Vrede, wanneer Jezus Christus zal regeren als Koning der koningen, samen met de opgestane heiligen. Elke sabbat ziet vooruit naar die komende werkelijkheid.
Doch dit ene mag u niet ontgaan, geliefden, dat één dag bij de Here is als duizend jaar en duizend jaar als één dag (2 Pe 3:8).
… en zij zullen met Hem als koningen heersen, [die] duizend jaren (Opb 20:6).
Reden 22 : Ik vier sabbat, omdat ik het VOORBEELD van PAULUS wil volgen, zoals hij het VOORBEELD van JEZUS CHRISTUS volgde
Het was de gewoonte van Jezus Christus om sabbat te vieren, om op de sabbat te leren en te onderwijzen. Het was ook de gewoonte van Paulus om sabbat te vieren en op de sabbat te leren. Paulus roept mij op ZIJN VOORBEELD na te volgen, zoals hij HET VOORBEELD VAN CHRISTUS NAVOLGDE. Deze oproep geldt ook voor de sabbat.
Wordt MIJN NAVOLGERS, gelijk ook ik Christus navolg (1Kor 11:1).
Reden 23 : Ik vier sabbat, omdat de EERSTE GEMEENTE SABBAT VIERDE
Het Nieuwe Testament bevestigt het Oude Testament en het maakt daarnaast duidelijk dat er alleen door de naam van Jezus behoud is. Het NIEUWE TESTAMENT NEEMT DE HEILIGHEID VAN DE SABBAT NIET WEG en HEILIGT DE EERSTE DAG DER WEEK NIET!Na de opstanding en na de hemelvaart van Jezus ging de gemeente Gods gewoon door met sabbat vieren. Daarom is ‘het sabbatvieren’ geen onderwerp van discussie in de brieven van Paulus. Als die dag veranderd was na de dood en opstanding van Christus, dan zou er heel wat over geschreven moeten zijn door Paulus om de Joden in de eerste christengemeente zover te krijgen, te stoppen met hun sabbatsheiliging. Nee, het is zelfs zo, dat het boek Handelingen bevestigt dat zowel Paulus, als Gods Gemeente, sabbat vierden.Toen Paulus door de Joden verworpen werd en de heidenen hem om onderricht vroegen, was daar een unieke kans voor Paulus om te zeggen: Kom morgen maar, op zondag, op de eerste dag der week! Echter in plaats daarvan kwam men 7 dagen later de volgende sabbat bijeen.
… en op de sabbatdag in de synagoge gegaan zijnde, namen zij plaats (Hand 13:14).
En toen zij vertrokken, verzochten zij hun TEGEN DE EERSTVOLGENDE SABBAT weder deze woorden te spreken (Handelingen 13:42).
EN DE VOLGENDE SABBAT kwam bijna de gehele stad bijeen om het woord Gods te horen (Handelingen 13:44).
En op de sabbatdag gingen wij de poort uit, de rivier langs, waar wij verwachtten, dat een gebedsplaats zou zijn; en neder gezeten, spraken wij tot de vrouwen, die samengekomen waren (Handelingen 16:13).
En Paulus ging, zoals hij GEWOON was, daar binnen en behandelde DRIE SABBATTEN ACHTEREEN met hen gedeelten uit de Schriften, (Hand 17:2).
En hij hield ELKE SABBAT besprekingen in de synagoge en trachtte Joden en Grieken te overtuigen (Hand 18:4).
Laat dan niemand u blijven oordelen inzake eten en drinken [dagelijkse aanbidding] of op het stuk van een feestdag [ jaarlijkse aanbidding], nieuwe maan [ maandelijkse aanbidding] of SABBAT [wekelijkse aanbidding], … dan het lichaam […] van Christus [‘is’ staat niet in het Grieks] (Col 2:16-17, SVV).
Enerzijds waren er mensen die Gods spijswetten, Gods sabbatten, Gods nieuwe manen en Gods Feesten wilden afschaffen. Anderzijds waren er degenen die zware, niet schriftuurlijke, lasten aan deze zaken wilden koppelen. Paulus schrijft dus: Laat u dan niemand blijven oordelen in deze zaken … dan het lichaam van Christus (dwz de Gemeente Gods). Dit zijn ongeveer de slechtst vertaalde verzen van het NT. De Staten Vertaling doet het goed, maar geeft ten onrechte ‘is’ aan, wat niet in het Grieks staat. De King James Vertaling is beter en geeft ‘is’ met teksthaken weer, om te laten zien, dat het niet in het Grieks staat. 
Reden 24 : Ik vier sabbat, omdat ik GOD wil ‘VREZEN’
Er zijn vele verzen betreffende ‘de vreze des Heren.’ De VREZE DES HEREN leidt naar kennis, verstand, wijsheid en inzicht. En door de VREZE DES HEREN acht men Gods Woord hoger dan de leringen van mensen (zondag!).
De vreze des Heren is het begin der wijsheid en het kennen van de Hoogheilige is verstand (Spr 9:10).
Reden 25 : Ik vier sabbat, omdat de sabbat EEN VERLUSTIGING is
Smaak moet ontwikkeld worden. Kinderen hebben meestal een afkeer van dingen, omdat ze de smaak ervoor nog niet ontwikkeld hebben. Zo is het ook met geestelijke zaken. Van nature heeft de zondige mens `geen smaak’ voor het geestelijke. Onder leiding van God wordt hij op het geestelijke pad van normen, principes en waarden, geleid. Na verloop van tijd (soms van veel tijd) wordt er een zekere smaak ontwikkeld. Zoals bij eten komt de smaak door steeds weer te proeven. Men gaat dan uiteindelijk de sabbat EEN VERLUSTIGING noemen en plezier beleven aan GODS DAG.
Indien gij niet over de sabbat heenloopt door uw zaken te doen op mijn heilige dag, maar de sabbat EEN VERLUSTIGING NOEMT, de heilige dag des Heren van gewicht, en die eert door
[1] noch UW GEWONE BEZIGHEDEN te doen,
[2] noch UW ZAKEN te behartigen,
[3] of IJDELE TAAL uit te slaan, (Jesaja 58:13).
Reden 26 : Ik vier sabbat, omdat de sabbat de dag des Heren is, omdat Jezus HEER over de SABBAT is
In het Oude Testament staat reeds dat de sabbat van de Here is (Ex 20:10). In het Nieuwe Testament staat driemaal vermeld dat Jezus Christus, de Zoon des mensen, Heer over de sabbat is. Het is dus de dag des Heren, in die zin.
Want de Zoon des mensen is HEER over de SABBAT (Mt 12:8). En Hij zeide tot hen: De sabbat is gemaakt om de mens, en niet de mens om de sabbat. Alzo is de Zoon des mensen HEER OOK over de sabbat (Mk 2:27-28). En Hij zeide tot hen: De Zoon des mensen is HEER over de sabbat (Luk 6:5).
Reden 27 : Ik vier sabbat, om naar de HEILIGE SAMENKOMST te gaan
Er is géén heilige samenkomst geboden voor zondag – de eerste dag der week – voor biddag, of dankdag, Allerheiligen, 1e en 2e Kerstdag, Driekoningen, en zelfs niet voor Purim, nieuwe maansdag, Chanoeka of de tussenliggende dagen van het Loofhuttenfeest.
In Leviticus 23 roept God de ‘feesttijden des Heren’ uit: de wekelijkse sabbat en zeven jaarlijkse feesten. De 1e HEILIGE SAMENKOMST in Leviticus 23 is een HEILIGE SAMENKOMST GEBODEN op de wekelijkse sabbat! Dit is de eerst vermelde HEILIGE SAMENKOMST in de Bijbel.
Zes dagen mag arbeid verricht worden, maar op de zevende dag zal er een volkomen sabbat zijn: EEN HEILIGE SAMENKOMST; generlei arbeid zult gij verrichten, het is een sabbat voor de Here in al uw woonplaatsen (Lev 23:3).
Reden 28 : Ik vier sabbat, omdat het de ‘rust’ in Jezus Christus verbeeldt (Matt 11:28).
Het bekende ‘Komt tot Mij, allen, die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust [sabbat = rust] geven’ staat in Matteus 11, vers 28.
De getallen 4 en 7 horen bij de sabbat, want de sabbat is het 4e gebod, dat de 7e dag als rustdag bepaalt. Die 4 en 7 komen terug in het bekende vers, waarin Jezus zegt Rust (=Sabbat) te geven. Het staat in hoofdstuk 11, dat is 4 + 7; en wel in vers 28, dat is 4 x 7. Kortom in Matteus 4 + 7, vers 4 x 7, staat dat Jezus rust (sabbat) zal geven. Die ‘rust’ is dan wel door Zijn kruisdood en door Zijn vergoten bloed. De Tav, de ‘t’, de 22e letter van het Hebreeuwse alfabet, werd oorspronkelijk in het Phoenicisch als + en in het Hebreeuws als xweergegeven, denk ook aan Psalm 22 als de Kruispsalm.
Deze ‘uitnodiging’ van Christus tot ‘rust’ (=sabbat), wordt direct gevolgd door twee sabbat passages in het volgende hoofdstuk, te weten: Aren plukken op de sabbat en Een genezing op sabbat.
28 Komt tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust [sabbat] geven; 29 neemt mijn juk op u en leert van Mij, want Ik ben zachtmoedig en nederig van hart, en gij zult rust [sabbat] vinden voor uw zielen; (Mt 11:28-29).
Reden 29 : Ik vier sabbat, omdat er een speciale PSALM VOOR DE SABBATDAG geschreven is
Psalm 92 is speciaal gewijd aan de SABBATDAG. Zou men dan die psalm zingen en niet de dag houden waar hij voor geschreven is?
Een psalm. EEN LIED VOOR DE SABBATDAG. Het is goed de Here te loven, uw naam psalmen te zingen, o Allerhoogste, (Ps 92:1-2).B Jeremia 31

God Vrezen

HV God Vrezenvoor Vrienden van het Evangelie, zoekend naar het ware leven,
onderweg om God beter te leren kennen…

In oktober 1993 verscheen de eerste brief, die ik meende te moeten uitgeven in het Nederlands, nadat ik Victoria BidWell’s “Gods Good News letter” had gelezen. Deze brief sloot zo aan bij datgene wat ik jaren voor- dien had ontdekt : het “goede nieuws” moet prak- tisch gemaakt worden en houdt ook een aspect van gezondheid in. “Gods Good News letter” is jammer genoeg slechts tot nummer 2 gekomen en dat is natuurlijk jammer. Maar dat kon mij niet weerhouden om door te gaan met de publikatie van dit tijdschrift. Er is geen reden om er mee op te houden… er zijn alleen maar redenen om er mee door te gaan. Ik zie het als mijn eigen kleine bijdrage ter verspreiding van het goede nieuws, een boodschap die veel beter is, dan datgene waar ik woorden voor vind… en ik kan slechts bidden dat ik de inspiratie krijg om u te laten delen in de hemelse schatten zoals ze opge- sloten liggen om te worden ontdekt in Gods twee boeken : de natuur en de Bijbel.

Ik kan de lezers alleen maar aanmoedigen om beide boeken te lezen met een hart dat honger heeft naar waarheid, met het opzij zetten van elk vooroordeel. Alleen dan kunnen wij iets beter ontdekken. Het was en is niet Gods bedoeling dat wij ons lichaam verkreupelen en ons ongeschikt maken voor de verspreiding van het evangelie. God kan niet gediend worden, wanneer wij zijn levenswetten verstoren en menen dat Hij toch altijd een achterpoortje heeft om ons te helen. Kan God genezen ? Ja, Hij kan en doet het. Het Goede Nieuws is Gods aanbod tot genezing van een zieke wereld. Het leven, voorbeeld en offer van Christus, zijn het medicijn voor een wereld van zelfzucht, eigengerechtigheid, en geweld.

Via dit tijdschrift beperken wij ons niet tot de uitleg- ging van de Heilige Schrift – waar ik graag meer aandacht zou willen aan besteden, maar ik beveel hiervoor de tientallen publikaties van Houvast en De Hoeksteen aan, waarvan u achteraan de gegevens vindt. Als het versterken van uw geestelijk leven uw zorg is, raden wij u een assortiment van levensvernieuwende boeken en brochures aan, waaronder de

pas heruitgegeven “Uw privé tijger” van Georges Vandeman. Het zijn boeken die tot nadenken stemmen en die ik liefst aan alle lezers zou aanbieden. Wanneer sommige lezers een lijst wensen van bij- zondere boeken en brochures, kunt u ons daarover altijd contacteren.

Behalve het feit dat we signalen geven dat “het geloof in Christus leeft” en dat Zijn boodschap dat- gene is, waarnaar de hele geschiedenis heeft uitgekeken, besteden we via deze Brief ook aandacht aan levensstijl en voeding. We ervaren deze als aspecten die zo belangrijk zijn ter bestendiging van de werkelijkheidswaarde van de Goed Nieuws- boodschap, dat ze onlosmakelijk met elkaar verbon- den zijn.

Ik weet het wel, voeding is niet àlles, en gezonde voeding en een natuurlijke levenswijze maken ons niet zalig… De zaak is, dat het één gewoon voort- vloeit uit het ander. Wanneer we eenmaal bereid zijn om op een zelfstandige manier te denken, en de logica van de feiten doorzien, en voldoende geconfronteerd worden met de “waaroms” van onze lijden- de broeders en zusters, gaan we ongetwijfeld op zoek naar Gods Weg voor Gezondheid.

Denk niet dat God onverschillig toekijkt of zich amu- seert aan het lijden van de mensheid. God heeft geen behagen in de negatieve ontwikkelingen die plaats vinden.Dat mensen niet meer zelfstandig kunnen denken, omdat ze zich in een roes gebracht hebben door medicijnen, alcohol, tabak, koffie, voedingsverslavingen en veel andere…is niét Gods bedoeling. Hij wil de mens op zijn niveau ontmoeten als verloren zonen die terugkeren tot Hem.

Andere krachten zijn aan het werk om Gods schep- ping te verwoesten en de mensheid te bederven, zodat in de mensheid niet langer Gods beeld en gelijkenis herkend wordt. Als christen moeten we daarop reageren en een onderscheid maken. Leven en dood en alles tussenin laten ons niet onverschillig. We gaan op zoek naar de mechanismen van ziekte en gezondheid, en vinden Gods wegwijzers voor een succesvol, overwinnend leven. Overwinnen impliceert ook strijd… maar dat maakt het juist de moeite waard !

In je strijd is er altijd Goed Nieuws, en dat maakt dat je het kan dragen !

 

Een waterdrager in India had twee grote potten. Elke pot hing aan het uiteinde van een sterke draagbalk die de man over zijn schouders legde.
Eén van de potten had een barst over de hele lengte, terwijl de andere perfect gesloten was en altijd zijn volle portie water vervoerde.

Op het einde van de lange wandeling van de rivier tot het huis, verloor de gebarsten pot de helft van zijn inhoud. Zo kwam de gebarsten pot toe met slechts een halve inhoud.
Dat ging zo al twee jaar door dat de waterdrager iedere dag anderhalve pot aan huis bracht.
Natuurlijk was de perfecte pot perfect voor het werk waarvoor hij was gemaakt. Hij was trots op zijn eigen verwezenlijkingen. Maar de gebarsten pot was beschaamd over zijn eigen ontoereikendheid. Hij voelde zich ontsteld over het feit dat hij maar in staat was tot de helft waarvoor hij was gemaakt…

Na twee jaar van wat hij zelf noemde “zijn bitter falen”, sprak de pot tot de rivier : “Ik ben beschaamd over mezelf en ik wil me bij jou verontschuldigen. Ik ben slechts in staat geweest om de helft van mijn lading te vervoeren, tengevolge van de barst in mijn zijde. Daar loopt het water langzaam uit, op de weg naar het huis. Wegens al mijn verlies moet jij meer werk doen, en je behaalt niet de volle vrucht van je inspanningen”, zei de pot.

De waterdrager echter zei : “Heb je niet gezien dat er bloemen groeien en bloeien langs jouw kant van de weg? Dat was, omdat ik altijd heb geweten van jouw verlies, en ik zaaide bloemenzaden langs jouw kant van het pad. Elke dag, wanneer we terug gingen, heb jij ze voorzien van water.
Al meer dan twee jaar kan ik nu prachtige bloemen plukken om de tafel op te fleuren. Als jij niet was geweest wat je bent, zou er nooit die schoonheid en uitstraling zijn in en om het huis.”

De moraal van het verhaal is, dat elk van ons iets rondstrooit. We zijn allemaal gebroken potten, maar de barsten en de uitstroom die we hebben, maken ons leven interessant en lonend.
Kijk daarom niet naar de gebreken van de mens, maar zoek naar hun goede kanten.
Gezegend zijn zij die soepel zijn, want ze zullen zich altijd in hun positie kunnen aanpassen.

Denk eraan om alle soorten vrienden te waarderen in je leven. Ik ben zelf zo dankbaar voor mijn gebarsten pot-vrienden. Ze hebben me gemaakt zoals ik ben…

 

Moeten we God ‘vrezen’ ?

Is God die strenge, straffende, machtswellustige heerser van het universum? Dat zouden sommigen willen besluiten uit enkele passages uit de Bijbel. Maar dit is een droevige voorstelling die niet van God komt. Hij wil Zich leren kennen als de Bron van alle leven, de Schepper van hemel en aarde, de Vader die zoekt om het verlorene te redden. Als we God leren zien als de bron van alle liefde, die in zijn liefde zo ver is gegaan dat Hij deed, wat Hij van niemand anders vraagt… moeten we dan in angst leven voor vergelding ?

Godvrezendheid is een levenshouding, waarbij God als godheid wordt gerespecteerd, en waarbij Hij wordt gediend in een geest van vrijwilligheid, omdat men er geen behagen meer in heeft Gods tegenstander te dienen…

Er is geen angst nodig voor vergelding, geen kruiperig gedoe om zo de straf te ontkomen, maar zich inleven in de normale, natuurlijke positie die God voor de mens heeft voor- zien, terwijl Hij zijn Geest ter beschikking stelt om dit groeiend met Hem waar te maken.

“Vrees niet; Ik ben de Eerste en de Laatste; En Die leef, en ik ben dood geweest; en zie, Ik ben levend in alle eeuwigheid. Amen. En Ik heb de sleutels der hel en des doods.” – Openb. 1:17.

Denkt u er ooit aan dat u misschien angstig zult zijn als u komt te overlijden? of wanneer de Heer terugkomt in al Zijn glorie? Vrees niet ! Hij zal zachtjes Zijn hand op u leggen, u sterkte geven, en u niet verlaten. Hij heeft het beloofd en op Zijn  woord kunt u bouwen.

Voor zij die Hem verwachten en het van Hem verwachten, is er altijd gehoor bij de Troon der genade.

B Maleachi 4

Voor meer HouVast

HV 2 2019 kaft

De nieuwe Houvast is klaar en wordt verzonden op 21 mei. In dit nummer gaat het over de bruggen die moeten gebouwd worden, onder andere ook een brug naar een betere gezondheid.
Bijna de helft van het tijdschrift is gewijd aan een artikel “Van Wie gezondheid verwachten?” Dit artikel is een eerste (uit de serie van 3) dat samengevat is uit ons boek in voorbereiding “Als niets hielp – probeer dit”,  over de weg naar een natuurlijke gezondheid.

Een abonnement op Houvast kost 10 euro per kalenderjaar (B) of 15 euro (NL).

Te betalen op de rekening van Groene Dag :

voor betalingen : activiteiten, dossiers, abonnementen, dienstverlening, steun…
IBAN: BE53 6528 1069 4053 BIC: HBKABE22

Amazing Grace

HV Amazing GraceHet zou kunnen dat je ooit het lied Amazing Grace hebt gehoord.

In het Engels taalgebied is het een standaard Gospelsong, waarin Gods grootheid wordt bezongen. Wanneer je het verlossingsplan begrijpt, weet je dat de Bijbel geen mensenwerk is, maar over de grenzen van het menselijk denkbare een hand reikt naar een wereld in zonde, ziekte en geweld. Amazing Grace, of : Verbazingwekkende Genade geeft uitdrukking aan een gevoel van extreme verwondering en bewondering voor Gods grote werken.

Rond 1750 vaarde een zekere kapitein Newton van Afrika naar het Nieuwe land – Amerika, zoals zo dikwijls reeds – met zijn schepen, met in het ruim een nieuwe vracht slaven.

Het was niet de eerste keer dat dit slavenschip deze reis maakte – het was zelfs routine geworden voor de nog jonge kapitein Newton, die op jonge leeftijd het zeemansleven was begonnen en in een blitscarrière – hij was nog geen 22 – kapitein werd van een vloot schepen. Deze man was christelijk opgevoed, maar ‘christelijk’ betekende tot die dag niet veel. Het was als behoren bij een groep omdat het nu een- maal zo hoort…

Deze reis was heel anders dan alle eerdere reizen en zouden deze nog jonge kapitein erg veranderen.. Tijdens de lange overtocht was de zee onrustig – en er dreigde zwaar weer. Van uur tot uur werden de omstandigheden ernstiger en gevaarlijk. Het schip bevond zich op de helft van het traject en er was geen mogelijkheid tot rechtsomkeer of een anker- plaats waar men veilig beschutting kon zoeken. Zeilen werden neergehaald. Alles wat loszat werd vastgebonden om niet overboord te gaan. Overbodige stukken werden van het schip afgehaald om ieder risico te vermijden. Maar niets scheen te helpen. De omstandigheden waren zo dramatisch en de ervaren zeelui waren door het dolle heen. Dit was nooit eerder gebeurd en er zou een wonder moeten gebeuren als ze dit zouden overleven. Niemand dacht aan de slaven die beneden in het schip waren vastgeketend. En ook aan hen was het niet ontgaan dat de omstandigheden waarin het schip verkeerde ronduit gevaarlijk waren.

Kort geleden woonden we een concert bij van Walter De Buck. Bij ieder liedje gaf hij tekst en uitleg – over de tijd waarin het was ontstaan, de beroerde sociale toestand, de kerkelijke onderdrukking – en hoe die volksliedjes hier op inspeelden en vaak een enige uitlaatklep waren die ongestraft bleef.

Achter ieder lied schuilt een verhaal en ook in christelijke liederen zit een diepere boodschap verborgen. Als je die kent, krijgt het meer betekenis en iedere keer je zoÕn lied zingt, maak je ook het verhaal weer wakker.

Ik hoop daarom dat je geboeid zult zijn door de omstandigheden waarin dit evangelielied is ontstaan, zodat dit lied meer wordt dan de aaneenrijming van woorden.
Hieronder krijgt u de tekst van de eerste twee verzen :

Amazing Grace

Amazing Grace! how sweet the sound! That saved a wretch like me;
I once was lost, but now am found; Was blind but now I see

It was Grace that taught my heart to fear, And Grace my fears relieved;
How precious did that Grace appear The hour I first believed!

 

Uw genade, zo verbluffend

Verbazingwekkende genade – hoe aangenaam de klank !
dat een miserabel mens als ik redde uit de dood
Ik was ooit verloren, maar nu teruggevonden, Ik was blind, maar nu kan ik zien.

Het was genade die mijn hart leerde vrezen, En genade die de vrees weer onthief – Hoe kostbaar verscheen die genade aan mij, op het uur dat ik pas geloofde.

De golven gingen omhoog – het schip kraakte … Terwijl de achtersteven de diepte inging, verhieven zich golven tien meter boven het schip.
Even later ging het schip tien meter de hoogte in… om terug gesmeten te worden in de kolkende waterdiepte. Het leek een verloren gevecht.

Om zelf niet overboord te slaan bonden de scheepslui zichzelf vast aan stevige palen en masten en ook de kapitein liet zich vastbinden.
Zijn geest was vol zorgen, angst en kwelling en hoe- wel de loeiende stormwind en het vervaarlijke kraken van het schip zo hevig waren en de geluiden van de zee alles scheen te overstemmen, was er een geluid dat soms boven dit geluid uitkwam – kapitein Newton werd het zich bewust en luisterde naar de tonen. “De slaven” ging het door zijn hoofd… maar het was geen angstgeroep, geen vraag om hulp. Daar in het ruim was GEEN PANIEK.

Deze negers hadden zich voorgenomen, dat als ze zouden sterven, ze in waardigheid zouden sterven. En zij putten kracht uit hun traditioneel Afrikaans lied.

Ondanks het stormlawaai drongen de klanken tot kapitein Newton door.
Op dat moment werden de zwarte bladzijden van zijn leven voor de geest gehaald – hij die vrij was, was in angst – hoe konden de geketenden zo een rust en overwinningstonen in hun lied leggen?

Het drong tot hem door dat geloof geen grote betekenis had voor hem. In de dreiging van de storm maakte hij een afspraak met God, dat als ze dit noodweer zouden overleven, hij rechtsomkeer zou maken en de slaven terug brengen.

En zo gebeurde het. Tegen iedere verwachting in, bleef het schip overeind. De volgende dag werd de zee kalmer en niemand was vermist.
Het schip werd gekeerd en ze voeren terug naar de plaats waar ze vandaan kwamen. Daar gingen de slaven van boord en ook kapitein Newton. Kapitein Newton verbleef daarna geruime tijd ter plaatse.

Op de tonen van het lied waarvan hij de woorden niet kon begrijpen – zette hij woorden zoals hij ze had ervaren.
En zo werd Amazing Grace geboren en ook andere liederen tijdens Newtons’ verblijf in Afrika. .

De woorden van Amazing Grace hadden voor Newton zowel een praktische betekenis als een geestelijke. Hij sprak van redding van zijn tijdelijke, aardse leven, en bezond zijn eeuwige redding.

Hij besefte zijn blindheid, toen zijn ogen werden geopend… en daar is soms een storm voor nodig.
Ook ik leef in verwondering om datgene wat God bewerkt in mijn leven. Maar vaak zijn we blind. We zijn niet in staat Gods werk in eigen leven te zien. Elke bladzijde van de Bijbel getuigt van Gods wonderbaarlijke tussenkomst.

Iedereen zou kunnen nadenken over welke WONDEREN we vandaag zien in ons leven?
Hoe kunnen wij deze wonderen ook doorgeven ter bemoediging van onze vrienden en kennissen die ook op Goed Nieuws zitten te wachten?

Hoe kunnen we getuigenis geven?
– We kunnen bidden dat God gelegenheden schept waarin we met vrijmoedigheid kunnen spreken over zijn wondere werken, zoals wij ze ervaren in de schepping, in de studie van de natuur, in het verlossingsplan van God met de mens. .
– Bidden dat God ons de woorden in de mond legt, want we zijn niet altijd zo welbespraakt om het met mooie woorden uit te leggen. Maar vraagt het werkelijk zoveel inspanning om God de eer te geven, je omgeving te vertellen dat je vertrouwt op God.
– God trekt je met liefde en vult je met wijsheid.

We moeten niet wachten tot wanneer mensen het evangelie belangrijk genoeg vinden om ervoor geïnteresseerd te zijn.
Het evangelie belangrijk genoeg vinden – terwijl men vindt dat er al lang genoeg gewacht is om zijn schatten open te leggen.

Ik denk zo, als alle mensen nog maar eens even één uur rustig zouden luisteren naar de kerngedachten van de Bijbel – oprechte stichtende kwesties van oorzaak en gevolg, beginnend bij de schepping, de zondeval en de verwijdering van God… en Gods uit- gestoken hand – de hele geschiedenis lang.

Hoe mooi zou het zijn, de mogelijkheid om dit werk van genade in zijn verbluffende dimensie voor te stellen – en dat zou al heel wat schelen.
Het is niet mogelijk dat ALLE mensen voorbij gaan aan zo’n ongelooflijk aanbod van God.

Dat en andere onderwerpen vormen de inhoud van onze maandelijkse ontmoetingen :
Ontmoet de God die je hart en nieren doorgrondt; Laat je aanraken door de Grote Geneesheer;

Kom tot rust in de nabijheid van de Vredevorst; Doet de nieuwe mens aan door de Geest van de Herschepper.

B Psalm 119

Rauwkost

HV Rauw EtenWanneer ik terugkijk op het Rauwkostcongres dat plaats vond in Nürnberg, dan denk ik vooral terug aan de laatste voordracht die we daar hebben bijgewoond en die geleid werd door Paul Nison. Paul Nison is auteur van verschillende boeken, waaronder The Raw Life en andere.

Nison sprak over zijn eigen zoektocht naar gezonde voeding. Net als zovelen heeft deze zoektocht te maken met valkuilen en subjectieve interpretaties. Omdat in zijn vriendenkring nogal wat gespierde kerels en bodybuilders waren, probeerde hij door meer eiwitkost en voedingssupplementen en de nodige oefening een imposantere body te verkrijgen, maar in plaats daarvan werd hij ronder op die plaatsen waar hij het liever niet had en werd hij in plaats van gespierder ‘papperig’.

Zolang men echter nog een beetje kan denken en men door de voeding en de gebruiksmiddelen niet al te erg verdoofd is, kan men begrijpen dat dit niet de natuurlijke gang van zaken is en ook op voedingsvlakken kan men verlichte momenten krijgen die op persoonlijk vlak vaak geniaal en noodzakelijk zijn. Zo gebeurde het ook met Nison. Hij kreeg een boek over rauwkost en atletisme in handen. Daarna begon hij meer te lezen over al dit soort dingen en bracht hij de rauwkostvoeding onmiddellijk in de praktijk. Maar eenmaal al dit lezen moe, vroeg hij zich af of er niet ergens één enkel boek was, dat op een duidelijke verstaanbare, eenvoudige manier al deze informatie bijeen bracht. Ik kan me voorstellen dat veel van onze lezers ook zo’n boek zouden willen vinden. Nison vond het in de Bijbel.

De vraag is alleen hoe je de Bijbel leest. Zelfs Jezus vroeg ooit aan zijn omstaanders : “Hoe leest gij?” Wat Nison vond in de Bijbel, vinden blijkbaar niet alle mensen erin terug. Veel mensen zullen met Nison zijn voedingsstandpunten betwisten, wanneer ze de Bijbel er bij halen. Het is waar dat de Bijbel geen voedingsboek is, maar in de eerste plaats een ver- klaring geeft voor het hoe en waarom van de zonde en de erop volgende breuk met God – en het plan dat God heeft uitgebouwd voor een eeuwige afrekening met het kwaad. De Bijbel beoogt in de eerste plaats het bereiken van het eeuwige doel en niet het win- nen van het tijdelijke. Daarvoor moet de geestelijke kant van de mens vernieuwd worden.

Behalve dat geeft Gods Woord ook sporen naar het oorspronkelijke, nl. de aanvankelijk geplande, voorziene voeding voor de mens, de herkomst en betekenis van het ‘bloedige offer’, dat het bewustzijn moest versterken hoe gruwelijk elke overtreding was. Elk dier dat geofferd werd moest een persoonlijke ervaring worden van afkeer en weerzin.

Ik weet dat veel mensen het moeilijk hebben met de offerdienst, maar gezien vanuit dit perspectief kan je begrijpen dat offeren geen routinewerk kon zijn. Toen het dat wèl werd, was Gods reactie “dat Hij geen behagen meer had in al die offers”, omdat de geesteshouding haaks stond tegenover de oorspronkelijke bedoeling.

Nisons’ ervaringen met voedsel zoals God het geschapen heeft – origineel – onveranderd – zonder menselijke eigenwijsheid “verbeterd” waren zo overtuigend. En hij ontdekte dat het enige wat belangrijk is, is niet hoe je eruit ziet maar hoe je je voelt !

In zijn omgeving had hij zo vaak mensen krankzinnige dingen weten doen om indruk te wekken, om te imponeren. Dat kennen we natuurlijk ook in de sport : welke risico’s men neemt om toch maar een betere prestatie te kunnen neerzetten.

Ik hoor dat trouwens iedere dag : mensen met allerlei frustraties omdat ze te dik of te dun zijn… De ideale menselijke proporties bestaan nu eenmaal niet en als zaken veranderbaar zijn, dan worden ze juist door de frustratie bevestigd…

Het is met de voeding net als met het evangelie. Keuzes maken onderscheidt de mens. Jaren gele- den was er een vriendin die grote veranderingen in haar voeding had gemaakt. Gezien er bij ons voor het eten wordt gebeden en gezongen, ontging ook dit deel van ons leven haar niet. Zo werd erover gesproken – volledig vrijblijvend – en begon de vriendin wat bijbelstudie te doen, tot ze op een bepaald ogenblik radikaal met alles brak als gevolg van reacties in haar eigen omgeving.

Mensen doen veel om bij de groep te blijven horen. Hoe dichter we bij de Bijbel gaan leven, hoe meer we ons onderscheiden van de massa, zonder dat dit een doel op zich is. We zijn wel IN de wereld, maar niet VAN de wereld.

De Bijbel met zijn goed nieuws en de voedingsboodschap kunnen zo logisch zijn, zo fantastisch, zo wonderbaar…
Nisons’ zoektocht naar het boek waarin alles samen zou staan eindigde in het vinden van de BIJBEL. Het is geen voedingsboek,, maar er is voldoende om een wegwijzer te zijn.

Neem nu het voorbeeld van Daniël, zoals we dat in het profetisch boek ‘Daniel’ kunnen nalezen. In penibele omstandigheden van een land in oorlog, worden jonge mannen en het kruim van het Joodse volk van die tijd, dat verslagen werd door de legers van Nebukadnesar, afgevoerd naar het Babylonische hof, om daar ingewijd te worden in de handel en wandel van het Nieuwe Rijk. In deze conditie, waarbij elk aspect van de gewoonten van de toekomstige dienaars is bepaald, treedt Daniel naar voren om

een afwijking op de regel te vragen. Je zou kunnen zeggen dat hij blij mocht zijn nog te leven, en dan in die positie nog een voorrangsbehandeling te krijgen… was het niet genoeg ?

Daniel vraagt voor hem en zijn vrienden een afwijking op de voeding. Geen vlees, maar een eenvoudige groentenvoeding. Het resultaat is verbluffend en ook de toezichter erkent het.

Bepaalde critici wijzen erop dat deze keuze door Daniel vooral ingegeven was door het feit dat het vlees afkomstig was van de offerdienst aan de afgoden en dat Daniel moeite had met het ‘gewijd vlees’ – of ontwijd vlees zo men wil.

Er is te weinig historische achtergrond om de juiste beweegreden te achterhalen, maar we kunnen wel aannemen – en daarvan getuigt zijn hele boek – dat hij tenvolle bewust was van de betekenis van het offer en hoe en waarom God het had ingesteld, maar ook welke invloed zijn consequente keuzes hebben gehad in de verschillende periodes van zijn leven. Het voorbeeld van Daniel kan ook ons vandaag inspireren om de keuze tussen de Wereldtafel en Gods Tafel te maken… en God weet waar het goed voor is !

maar ook u zelf zult na enige ervaring weinig moeite hebben om te besluiten dat God gelijk had toen hij ook voor de mens een voeding schiep die onveranderd en onverminkt kon gegeten worden.

Als sommigen zowel op het vlak van het goede nieuws als op het vlak van ongeschonden voeding afhaken, of zelfs weigeren het een kans te geven, dan is het vaak omdat zij niet zelfstandig denken, en angst hebben om een Daniel te zijn.

“Wat mij het eerst trof in rauwkost, was een grote verzameling boeken die systhematisch het effect van gekookt voedsel in het menselijk lichaam beschreven. Het was vooral uit angst, zoals bij men- sen die vegetariër worden na het op TV zien van de gruwelen van het slachthuis, dat ik een fervente rauwkosteter werd. Ik was bang voor kanker, bang voor een uitgezette darm, bang om zwaarlijvig te worden, bang voor huiduitslag en hoofdpijn en ver- moeidheid… van al deze dingen die we geleidelijk accepteren als “dingen van het leven”. Ik begon te observeren – na het meemaken van dozijnen voor- drachten en ontmoetingen met rauwkostkenners en het lezen van tientallen boeken over “miraculeuze genezingen” dat het menselijk lichaam de aangeboren kracht heeft om op een natuurlijke manier zichzelf te genezen. We zijn niet vatbaar voor ziekte; we zijn vatbaar voor onszelf en de levensstijl en de keu- zes die we maken. Onze natuurlijke toestand is er een van een lang en overvloedig leven, lenig, krachtig, gelukkig, gezond, in uitstekende fysieke conditie en in staat om lief te hebben. Al het andere is een illusie die we zijn beginnen “normaal” te noemen.

Het menselijk vermogen om te overleven in een tegengestelde omgeving lijkt op een krachtmeting. Toen ik met mensen sprak over rauwkost en zijn invloed op de lengte van het leven, kreeg ik bijna altijd dezelfde argumenten : “Wel, en wat denk je dan van die mensen die 100 jaar worden met roken, en met hun dagelijkse steak ? Waarop ik antwoord : dat men hier rekent op de uitzonderingen en dat voor hen 100 jaar nog niets vertelt over de kwaliteit van het leven, of de hoeveelheid medicatie en chi- rurgische ingrepen en andere die ze misschien al hebben doorlopen… Illustreert dergelijk voorbeeld niet hoe sterk we eigenlijk zijn ?”

Wat zou ervan geweest zijn indien een dergelijk persoon heel zijn leven een rauwkoster zou geweest zijn, geleefd had op Fiji, en iedere dag zou gewandeld of gezwommen hebben ? Hoe lang zou zo iemand dan wel geleefd hebben ?”

Raw Food

Gods grootheid

gaat het klankbord van jouw ziel nog wel eens onstuimig trillen?

word je als weleer vervuld van een vurig, heilig willen?
kan het godd’lijk levensbloed als een vloed je hart doorstromen
of is oppervlakkigheid daarvoor in de plaats gekomen?
kun je ’t roepen: “God is dood!” door jouw liefdeswoord weerleggen?
heeft de kracht die daaruit spreekt anderen nog wel iets te zeggen?
wil je op een aard die beeft en ten onder gaat aan lauwheid
een getuige zijn van God, enthousiast en in getrouwheid?
er is meer dan aardse pracht, roem en schone welvaartsdromen
er is ongekende vreugd aan Gods brede waterstromen
daarvan mag jouw heerlijk woord de verslagenen bezielen
zodat zij Gods grootheid zien en vertrouwend voor Hem knielen
’t ganse schepsel zuchtend wacht op wat jij en ik hun geven
’t is het uitzicht op een rijk van een eeuwig hemels leven
laat die boodschap overal als een jubeltoon weerklinken
opdat vele dorstigen uit Gods heilfonteinen drinken.

De ark van Noach

HV Ark NoachHerinner je een vorig artikel, waarin we enkele argumenten aangaven om de schepping te accepteren als een vaststaand feit. In de Bijbel ontmoeten we echter nog andere verhalen die tot de verbeelding van kinderen spreekt. Kinderen nemen dergelijke verhalen meteen aan; volwassenen doen ze vaak van de hand als “verhalen”… Nochtans krij- gen we wereldwijd sporen van de “Vloed” – ook op grote hoogten.

Ik vond volgend artikel dat ons meeneemt naar de berg Ararat… misschien interessant om even na te lezen.

“Het is een door mensen gemaakt bouwsel, en het is zeker de Ark van Noach.” Met deze mededeling informeerde Salih Bayraktutan, het hoofd van de afdeling geologie aan de Turkse Atatürk- Universiteit, de wereldpers in januari 1994 over een vondst die wel eens de meest spectaculaire in de geschiedenis van de archeologie kan zijn.

De Turkse autoriteiten waren ervan overtuigd dat ze waren gestoten op de overblijfselen van het vaartuig dat Noach volgens het boek Genesis in opdracht van God had moeten bouwen om aan de Grote Zondvloed te ontsnappen. De regering was zo zeker van haar zaak dat ze de vindplaats tot nationaal park van bijzonder archeologisch belang verklaarde.

Als de Turkse autoriteiten het bij het rechte eind hebben, is deze ontdekking het eerste en meest duidelijke stukje bewijs dat het bijbelse verhaal over de Grote Zondvloed op historische feiten is gebaseerd. Maar hoe zagen de overblijfselen er eigenlijk uit? En in hoeverre leken ze op de beschrijving van de Ark in het boek Genesis?

Het bouwsel waar Bayraktutan naar verwijst in zijn persbericht is een rotsformatie die de vorm van een schip heeft. Het schip bevindt zich op zo’n 2000 meter hoogte in de uitlopers van het Tendürekgebergte in Oost-Turkije, ca. 28 km ten zuiden van de berg Ararat, die het meest werd genoemd als laatste rustplaats van de Ark.

Het gefossiliseerde schip werd voor het eerst gezien in 1959, toen de Turkse luchtmacht een routine- inspectie van het gebied deed. Eén van de toen gemaakte luchtfoto’s leek nadere studie waard. Er stond geen echt schip op, maar de hoogst ongewo- ne rotsformatie leek het silhouet te hebben van wat ooit een schip was. Opmerkelijk was dat de rotsfor- matie met zijn 157 meter lengte van gelijke lengte leek te zijn als de bijbelse maat van 300 el. (Als we uitgaan van de koninklijke Egyptische verhouding

van 0,52 meter op één el.) Met steun van de Turkse regering werd de Durupinar- vindplaats onderzocht door een groep die zich de Stichting voor Archeologisch Onderzoek noemde. De vindplaats was genoemd naar de Turkse legerkapitein Durupinar, die de rotsformatie had ontdekt in de zomer van 1960.

Maar na de eerste opgravingen, waarbij ook een deel van de gefossiliseerde formatie werd opgeblazen, wees op niets meer dan een natuurlijke ophoging van de aarde. Daarom werd verder onderzoek gestaakt en werd er in de volgende 24 jaar niets meer over de rotsformatie vernomen.

En toen, in de zomer van 1984, wist een Amerikaanse amateur- archeoloog, Ron Wyatt, de Turkse regering en een handvol geologen en “archeologen” ervan te overtuigen dat het de moeite waard was de vindplaats opnieuw te onderzoeken.

Met de hulp van de deskundige David Fasold leek Wyatt een vracht aan bewijsstukken te hebben verzameld dat de Durupinar-vindplaats aanwees als de Ark van Noach.

Onder de vele vondsten zouden zich een roestige metalen klamp bevinden, en een stuk rots dat volgens Wyatt versteend hout was. Beide voorwerpen zouden zijn gevonden op het dek van de Ark.

Overtuigend bewijs?

Wyatt zei ook te beschikken over bodemmonsters die erop wezen dat de rotsformatie meer organische koolstof bevatte dan het omliggende gebied. Deze afwijking bewees volgens hem dat er binnen in het schip verrot of versteend timmerhout aanwezig was.

Zo’n 22 km van de vindplaats verwijderd, bij het dorp Arzap vonden Wyatt en Fasold ook 13 reusachtige stenen, van het type waarmee volgens hen in de oudheid schepen werden vastgelegd. Deze “ankerstenen”, zoals ze werden genoemd, hadden een gewicht van een paar ton, waren 3 meter hoog, 1,5 meter dik en aan de onderkant 60 cm breed.

Op acht van de stenen stonden inscripties die volgens de twee direct verwezen naar de Ark van Noach. Bovendien hadden alle stenen gaten aan de bovenkant, waarschijnlijk om touw doorheen te steken. Volgens de onderzoekers bewezen de stenen dat het schip bij Durupinar enorm groot was. Ook konden de onderzoekers afleiden dat het op deze manier voor anker was gelegd, en dat het land waarop de stenen waren ontdekt, ooit onder water lag.

Belangrijke plek.

Wyatt en Fasold wezen op het feit dat diverse plaatsen in de buurt van de Durupinar-vindplaats van oudsher namen hebben die nauw verbonden lijken met het bijbelse verhaal van de Zondvloed. Een nabij gelegen vallei staat bekend “de streek van de acht”, een herinnering wellicht aan de acht mensen die aan boord van de Ark gingen, volgens de Schrift. Een dorpje in de buurt draagt een naam die vertaald kan worden met “raaf op het land”, hetgeen een verwijzing zou zijn naar de raaf die op de Ark werd losgelaten toen het water van de Zondvloed was gezakt. Hoewel dit slechts vage aanwijzingen waren besloot de Rector van de Atatürk-Universiteit een gemeenschappelijk internationaal onderzoeksproject te financieren dat in 1987 een ondergrondse, geofysische studie van het gebied moest maken. Met behulp van radar die in de grond kon doordringen, vond het team van deskundigen een bijna vlakke laag op zo’n 4 tot 8 meter onder het aardoppervlak.

Het was onduidelijk waar deze laag precies uit bestond, maar men beweerde dat dit het bovendek was van een soort vaartuig waarvan de bovenbouw allang verdwenen was. Er werd ook gezegd dat de radarbeelden op ongeveer 22 meter van de achtersteven zo duidelijk waren dat men de vloerdelen tussen de muren kon tellen. Bij een verdere analyse van het gebied met behulp van diverse metaaldetectoren, meende men sporen van ijzer te ontdekken die op regelmatige afstanden langs de lengte van het schip kris- kras symmetrische lijnen vormden. Wyatt opperde dat deze lijnen aangaven waar enor- me spijkers waren gebruikt om de Ark te bouwen, of zelfs de positie van de tralies van de hokken voor de dieren aan boord.

De geoloog dr. John Baumgardner van de Universiteit van Californië die deel uitmaakte van het team uit 1987, was erg enthousiast over de vondsten. Hij geloofde dat het bewijsmateriaal slechts op twee dingen kon wijzen: “Ofwel de laag bestaat uit de versteende resten van een van de dekken van de Ark, waarschijnlijk het middendek. Of de laag is de platte bodem van een stuk vast gesteente in de vorm van een boot, waarvan de afmetingen toevallig gelijk zijn aan die van de Ark zoals ze in Genesis worden gegeven.

Vraagtekens bij de vondsten.

Ondanks de veelbelovende resultaten wezen sceptici erop dat zelfs als de overblijfselen die van een boot waren, dat nog niet betekende dat ze van de Ark van Noach waren. Charles Berlitz wijst er in zijn boek Het verloren schip van Noach dan ook op dat

“de plaatselijke bevolking het bouwsel wel kent, maar niet denkt dat het het schip van Noach is… maar het schip van Malik Shah, een heerser uit de oudheid die een enorm schip gebruikte op het meer dat vroeger een groot gebied rond Ararat bedekte.”

Meer verfijnde proeven die Baumgardner in 1988 deed, waarbij hij ook boringen verrichte tot in het hart van het gesteente, leverden geen steun op voor de oorspronkelijke bevindingen van Wyatt en Fasold. Geen van de boorgaten leverde ook maar een sprankje bewijs op dat de vindplaats de Ark van Noach herbergde.

Door professor Lorence Collins, hoofd van de afdeling geologie van de Universiteit van Californië werd ook onderzoek gedaan in de buurt van de “anker-stenen” die in de buurt van de Durupinar- vindplaats waren aangetroffen. Een chemische analyse toonde aan det het vulkaangesteente betrof. Het is tekenend dat dit gesteente veel voorkomt in de buurt van de Durupinar- vindplaats, maar vrijwel afwezig is in Mesopotamië (het huidige Irak), waar Noach de Ark zou hebben gebouwd.

Nog meer bewijs dat de ankerstenen niet gebruikt konden zijn voor de Ark, kwam van dr. Abraham Terian, die gespecialiseerd is in de geschiedenis van het oude Armenië. Terian merkte op dat de stenen in het gebied veel voorkomen en plaatselijk bekend staan als khatchcars. Men denkt dater inscripties van rituele symbolen op aangebracht zijn in verband met heidense godenverering.

De Groene Amsterdammer vatte het als volgt samen : “Vijfduizend jaar na dato is het nog altijd zoeken naar de ark van Noach, het bewijs voor een van de gruwelijkste misdrijven die God in zijn lange carrière als despoot heeft begaan. De boot moet op de berg Ararat liggen.”

De berg Ararat is gelegen in het uiterste noordoosten van Turkije, op de grens met Armenië en Iran- eigenlijk is hier sprake van twee bergen, waarvan de Agri Dagh, de Pijnberg, de grootste is. Deze verheft zich majestueus uit het vrij vlakke landschap, waar behalve wegversperringen van het Turkse leger nauwelijks sporen van bewoning zijn. De enige bewoners van de uitlopers van de berg zijn de Pamirs, een destijds door de Russen uit Afghanistan verdreven stam, die zich na jarenlange omzwervingen door Pakistan en Turkije aan de voet van de Ararat vestigden in een verlaten kazerne, die sindsdien Pamirköy (dorp van de Pamirs) wordt genoemd. De mannen dragen bijna zonder uitzondering camouflagepakken die door het Turkse leger zijn achtergelaten toen ze het complex verlieten. Iets verderop begint de helling van de eenzaam boven het land- schap uittorenende Ararat, tussen wier onherbergzame toppen zich volgens de overlevering nog altijd de Ark van Noach bevindt, bedekt door duizenden jaren van modder, sneeuw en ijs.

De Groene noemt het “de grootste misdaad die God de mensheid ooit heeft aangedaan”. Zo kunnen wij als nietige mensen oordelen, zonder alle aspecten te kennen.Feit is dat de menselijke hoogmoed hoogtij vierde, en dat door het lange leven van de mensen niet alleen de kennis erg ontwikkeld was, maar ook de negatieve kwaliteiten. In het raam van het bewijs van Gods rechtvaardigheid en de noodzaak van een bewijs van de gevolgen van de keuze voor de afval, moest God ingrijpen. De Zondvloed werd een mijlpaal in de menselijke geschiedenis, toen de Heer der Schepping uit afschuw over liederlijke uitspattingen van de nakomelingen van Adam en Eva besloot dat het tijd was om «al het vlees» en «alles in wier neus de adem van leven is» uit te roeien. «Ik ga de mens die Ik geschapen heb van de aardbodem wegvagen, zowel de mens als het vee en de kruipende dieren en de vogels in de lucht, want het spijt Me dat ik ze gemaakt heb», zo sprak God volgens Genesis. De mensheid had het in Gods ogen erg bont gemaakt. Men schroomde er niet voor om zich over te geven aan seksuele genoegens zonder eeuwige trouw te hebben beloofd. Mannen deden het met mannen, vrouwen met vrouwen. Zelfs de dieren werden niet met rust gelaten bij de bevrediging van verboden lusten.

De straf was de verdrinkingsdood, met uitzondering van Noach, een «rechtschapen» man, die «met God wandelde» en dan ook «genade vond in de ogen van de Almachtige».

Het verhaal van Noach staat niet op zich en komt voor in verschillende tradities van tal van volkeren. Het betreft altijd een grote, alles vernietigende overstroming waaraan slechts een paar stervelingen ontsnappen. Lange tijd zijn slechts afzonderlijke vloed- verhalen bekend geweest uit de hoogstaande culturen van het Nabije Oosten, met de XIde tafel van het Gilgamesj-epos als bekendste. De Zondvloed maakt deel uit van de Phoenicische mythologie. Er is een medaille uit Apamea in Phrygia, geslagen in de tijd van Septimius Severus, waarmee deze Phrygische zondvloed wordt herdacht. Deze medaille laat de ark op het water zien, met in de opening een man en een vrouw. Op de top van de ark zit een vogel. Een andere vogel vliegt rond met een takje tussen zijn poten. Voor de ark dezelfde twee vogels op het eerste droge land. Er is een grote hoeveelheid vloed-tradities uit de oudste culturen ontdekt die in hoofdtrekken met elkaar overeenstemmen: de vernietiging van de mensheid en redding van de enkeling.

In de Bijbel horen we voor het eerst over Noach als hij al vijfhonderd jaar oud is. Hij was de zoon van Lamech en kleinkind van Methusalem. Noachs opa zou van 2948 tot 1998 voor het begin van de Gregoriaanse jaartelling hebben geleefd en de gezegende leeftijd van 950 jaar hebben bereikt. Genesis 6:7 vertelt dat Noach drie getrouwde zonen had, Sem, Cham en Jafeth.

God geeft Noach precieze aanwijzingen om een enorme «kist van gopher» te bouwen. Hetzelfde cipressenhout gebruikten de Phoeniciërs om hun schepen te bouwen. De afmetingen en het bouwmateriaal zijn op de centimeter nauwkeurig in de bijbel bewaard gebleven. Voor die dagen moet de «kist» op de bevolking de indruk hebben gemaakt van een enorme cruiser, want Noachs boot telde niet minder dan drie verdiepingen, ingedeeld in kamers. De ark had bovendien een dak en een deur en was van buiten en binnen geteerd. De bouw moet zo’n honderd jaar geduurd hebben, want Noach is volgens de bijbel al zeshonderd jaar oud als de ark klaar is en de levende have aan boord wordt gebracht.

De beesten waren reeds ingedeeld in «rein» en «onrein». De intocht lijkt op een processie. Voorafgaand aan de familie Noach betreden «telkens zeven» reine en «telkens twee» onreine dieren het mammoetschip. Zeven dagen wachtten Noach, zijn vrouw en hun drie zonen met hun echtgenotes «en toen zwollen de wateren» in een hevigheid die nooit eerder was vertoond. Na 190 dagen «herinnert God zich Noach» en laat winden over de aarde waaien, waardoor de wateren werden weggeblazen en de ark op de zeventiende dag van de zevende maand landde op de «berg Ararat». Dat zou ongeveer 4300 jaar geleden hebben plaatsgevonden.